Spis treści
Retinol to forma witaminy A stosowana w kosmetykach i jeden z lepiej przebadanych składników aktywnych, choć jakość badań nad retinoidami kosmetycznymi bywa oceniana krytycznie. Krótka odpowiedź brzmi: skóra przekształca go w kwas retinowy, a ten reguluje pracę komórek naskórka i skóry właściwej. Dłuższa odpowiedź tłumaczy, dlaczego dwa produkty z tym samym składnikiem na etykiecie potrafią działać zupełnie inaczej.
Co to jest retinol – definicja bez skrótu myślowego
Retinol to alkohol witaminy A. W kosmetologii zalicza się go do retinoidów, czyli pochodnych witaminy A działających na receptory retinoidowe RAR i RXR w komórkach skóry. Sama witamina A jest niezbędna do prawidłowego podziału i różnicowania komórek, a w skórze odpowiada między innymi za regulację keratynizacji, czyli dojrzewania komórek naskórka. Przegląd Mukherjee i wsp. z 2006 roku wskazuje, że różne retinoidy badano pod kątem leczenia starzenia skóry i wykazywały one poprawę histologiczną i kliniczną, ale większość badań prowadzono u osób ze skórą uszkodzoną fotostarzeniem.[1]
W kosmetykach dostępnych bez recepty retinol występuje jako forma prekursorowa. Żeby zadziałać, musi zostać przekształcony przez enzymy skóry: najpierw do retinaldehydu, potem do kwasu retinowego. Dopiero kwas retinowy jest właściwą formą aktywną, która wchodzi w interakcję z receptorami jądrowymi komórek.
Jak retinol działa na skórę
Kwas retinowy powstały z retinolu wnika do komórek naskórka i skóry właściwej, gdzie uruchamia kilka procesów jednocześnie. Pobudza odnowę naskórka, więc skóra wygląda bardziej jednorodnie. Jednocześnie rośnie ekspresja genów odpowiadających za kolagen I i III: w badaniu porównawczym Kong i wsp. z 2016 roku już po czterech tygodniach retinol zwiększał grubość naskórka i ekspresję tych genów podobnie jak tretinoina, choć zmiany były słabsze.[2]
Przypisuje się mu też ograniczanie aktywności metaloproteinaz, enzymów rozkładających kolagen, oraz wpływ na produkcję melaniny, który miałby pomagać przy przebarwieniach. Te mechanizmy opisuje się w literaturze, ale przytoczone tu badania ich bezpośrednio nie oceniały.
Retinol bez recepty a tretinoina – różnica w dwie linijki
Tretinoina, czyli kwas retinowy, jest lekiem na receptę i działa bezpośrednio, bez potrzeby konwersji. Retinol z kosmetyku wymaga dwóch kroków enzymatycznych, więc działa słabiej, za to mniej drażni.[1] Przegląd Milosheska i wsp. z 2022 roku uznaje tretinoinę za najskuteczniejszy retinoid o udowodnionym działaniu przeciwstarzeniowym, zarejestrowany jako lek na trądzik, zmarszczki i przebarwienia, podczas gdy retinol w kosmetykach nie podlega obowiązkowi badań skuteczności przed wprowadzeniem na rynek, a autorzy zwracają uwagę na brak dobrze zaprojektowanych badań klinicznych potwierdzających deklarowaną skuteczność takich preparatów.[3] Nie znaczy to, że retinol nie działa, bo są badania pokazujące jego wpływ na skórę, ale dowodów jest mniej niż dla leków, a stosowanie wymaga systematyczności i cierpliwości.
Co retinol robi w praktyce, a czego nie
Retinol może poprawiać teksturę skóry i spłycać drobne zmarszczki: w badaniu Kong i wsp. istotne zmniejszenie zmarszczek na twarzy widać było po 12 tygodniach stosowania.[2] Często wskazuje się też na rozjaśnianie przebarwień, zmniejszanie widoczności porów i ograniczanie zaskórników, ale tych efektów przytoczone tu źródła nie dokumentują. Nie zastąpi natomiast dermatologa przy trądziku torbielowatym, nie wyleczy trądziku różowatego ani nie zadziała jak retinoid na receptę przy głębokich zmarszczkach wymagających terapii.
Jak stosować retinol krok po kroku, ile czekać na efekty i jak wprowadzić go bez podrażnień, opisuję w pełnym poradniku o retinolu na twarz. Różnicę między retinolem a retinalem wyjaśniam osobno, w tekście retinol czy retinal. A jeśli dopiero zaczynasz i zastanawiasz się nad stężeniem na start, zajrzyj do przewodnika Retinol dla początkujących.
Źródła
[1] Mukherjee S i wsp. Retinoids in the treatment of skin aging: an overview of clinical efficacy and safety. Clin Interv Aging. 2006. PMID: 18046911
[2] Kong R i wsp. A comparative study of the effects of retinol and retinoic acid on histological, molecular, and clinical properties of human skin. J Cosmet Dermatol. 2016. PMID: 26578346
[3] Milosheska D i wsp. Use of Retinoids in Topical Antiaging Treatments: A Focused Review of Clinical Evidence for Conventional and Nanoformulations. Adv Ther. 2022. PMID: 36220974
Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje wizyty u dermatologa ani lekarza medycyny estetycznej. Przy wątpliwościach dotyczących stanu skóry – umów wizytę specjalistyczną.
